Fulldome.pl

Blog o planetariach i technologii fulldome

Planetarium Porady

„Co to jest planetarium” – krótki przewodnik

Planetarium - co to jest?

Skoro trafiłeś na mój tekst, to prawdopodobnie o to właśnie spytałeś swoją wyszukiwarkę - co to jest planetarium? Ewentualnie, bardziej po polsku - czym jest planetarium?

Na początku wyjaśnijmy sobie zatem, o czym będziemy rozmawiać.

Ponieważ zawodowo zajmuję się prowadzeniem przenośnego planetarium, wszystko, co opiszę w tej i kolejnych częściach przewodnika po planetarium, znam z własnego doświadczenia. Planetariami interesowałem się na długo przed uruchomieniem własnego biznesu. Byłem w niemal wszystkich polskich planetariach, a podróże te, odbywane pod hasłem Podbój Polskich Planetariów, opisałem w cyklu artykułów pod tym samym tytułem. Może zajrzysz…?

Planetarium - skąd ta nazwa?

Przypuszczam, że czytając lub słysząc słowo planetarium Twój umysł ma następujące skojarzenia:

planetarium → planeta → Kosmos

Prawidłowo! Przecież słowo planetarium pochodzi od słowa planeta, a planeta jest częścią Kosmosu.

I to właśnie Kosmos jest naturalną domeną każdego planetarium. Idziemy tam najczęściej po to, by zobaczyć gwiazdy, planety, galaktyki, posłuchać o czarnych dziurach, pulsarach i innych dziwacznych obiektach. Być może lubimy od czasu do czasu być zabawiani opowieściami o gwiazdozbiorach i próbujemy zrozumieć ludzi sprzed wieków. Historie o herosach, księżniczkach marzących, by ktoś je uratował, i potworach czających się to tu, to tam, wśród gwiazd, to część naszego dziedzictwa.

To wszystko - a nawet więcej - dostaniemy w planetarium!

Oczywiście dzisiaj treści prezentowane w planetariach mają znacznie szerszy zakres i nie ograniczają się jedynie do Kosmosu. Będę o tym pisał kiedy indziej - zgodnie z tym, co zadeklarowałem we wprowadzeniu do blogu.

Planetarium - jedno słowo, różne znaczenia

Planetarium możemy potraktować jako urządzenie lub budynek. Ja sam mówiąc planetarium mam na myśli wszelkie urządzenia znajdujące się w budynku o tej nazwie.

Z czego składa się planetarium?

W najszerszym ujęciu planetarium to:

  • sala z kopułą jako ekranem,
  • system projekcyjny,
  • nagłośnienie,
  • seanse.

Nieważne, czy planetarium jest małe czy duże, stare czy nowe, cyfrowe, klasyczne czy hybrydowe - te cztery elementy muszą się połączyć, by móc mówić o planetarium jako całości.

Ale to nie wszystko.

Oglądałeś film "Piąty element" Luca Bessona? Tak, jest dość stary - jeszcze z XX wieku - ale jary. W planetarium tym piątym elementemwidzowie. Bez nich planetarium jest tylko salą wypełnioną kosztownym sprzętem.

Tak, planetarium to również Ty!

Jak wygląda planetarium?

To dobre pytanie. Oto kilka przykładów z naszego, polskiego podwórka:

Planetarium Śląskie w Chorzowie (fot. Tomasz Lewicki)
Planetarium Śląskie w Chorzowie (fot. Tomasz Lewicki)
Planetarium Śląskie w Chorzowie (fot. Piotr Nyczka)
Planetarium Śląskie w Chorzowie (fot. Piotr Nyczka)
Planetarium w Olsztynie. Projektor Zeiss Spacemaster RFP (fot. Aleksander Dera)
Planetarium w Olsztynie. Projektor Zeiss Spacemaster RFP (fot. Aleksander Dera)
Planetarium Śląskie w Chorzowie. Sala projekcyjna z projektorem głównym Zeiss UPP 23/2s. Stan przed przebudową (fot. Tomasz Lewicki)
Planetarium Śląskie w Chorzowie. Sala projekcyjna z projektorem głównym Zeiss UPP 23/2s. Stan przed przebudową (fot. Tomasz Lewicki)
Planetarium Śląskie w Chorzowie. Projektor główny Zeiss UPP 23/2s. Stan przed przebudową (fot. Tomasz Lewicki)
Planetarium Śląskie w Chorzowie. Projektor główny Zeiss UPP 23/2s. Stan przed przebudową (fot. Tomasz Lewicki)
Planetarium AJD w Częstochowie (fot. Tomasz Lewicki)
Planetarium AJD w Częstochowie (fot. Tomasz Lewicki)
Planetarium w Muzeum Techniki (PKiN) w Warszawie (fot. Tomasz Lewicki)
Planetarium w Muzeum Techniki (PKiN) w Warszawie (fot. Tomasz Lewicki)
Planetarium Instytutu Nawigacji i Hydrografii Morskiej Akademii Marynarki Wojennej im. Bohaterów Westerplatte. Projektor Zeiss ZKP 1 (fot. Tomasz Lewicki)
Planetarium Instytutu Nawigacji i Hydrografii Morskiej Akademii Marynarki Wojennej im. Bohaterów Westerplatte. Projektor Zeiss ZKP 1 (fot. Tomasz Lewicki)
Planetarium Niebo Kopernika w Warszawie - oficjalne otwarcie (fot. Aleksander Dera)
Planetarium Niebo Kopernika w Warszawie - oficjalne otwarcie (fot. Aleksander Dera)
Tymczasowe planetaria w tzw. kopułach geodezyjnych. Przygotowane do projekcji podczas spotkania International Planetarium Society w Warszawie. Po prawej stronie, za drzewem, budynek planetarium Niebo Kopernika - gospodarza imprezy w 2016 r. (fot. Tomasz Lewicki)
Tymczasowe planetaria w tzw. kopułach geodezyjnych. Przygotowane do projekcji podczas spotkania International Planetarium Society w Warszawie. Po prawej stronie, za drzewem, budynek planetarium Niebo Kopernika - gospodarza imprezy w 2016 r. (fot. Tomasz Lewicki)
Projekcja w jednej z tymczasowych kopuł z poprzedniego zdjęcia (fot. Tomasz Lewicki)
Projekcja w jednej z tymczasowych kopuł z poprzedniego zdjęcia (fot. Tomasz Lewicki)
Planetarium we Fromborku. Projektor Zeiss ZKP 2 (fot. Tomasz Lewicki)
Planetarium we Fromborku. Projektor Zeiss ZKP 2 (fot. Tomasz Lewicki)
Planetarium im. twórcy Andrzeja Owczarka w Centrum Oświatowo–Kulturalnym (szkole) im. Jana Heweliusza w Potarzycy. Na zdjęciu Andrzej Owczarek ze swoim dziełem - własnoręcznie zbudowanym projektorem (fot. Tomasz Lewicki)
Planetarium im. twórcy Andrzeja Owczarka w Centrum Oświatowo–Kulturalnym (szkole) im. Jana Heweliusza w Potarzycy. Na zdjęciu Andrzej Owczarek ze swoim dziełem - własnoręcznie zbudowanym projektorem (fot. Tomasz Lewicki)
Planetarium UJK w Kielcach. Projektor Goto E-5 (fot. Tomasz Lewicki)
Planetarium UJK w Kielcach. Projektor Goto E-5 (fot. Tomasz Lewicki)

Chwila, chwila. Czy planetarium na pewno zawsze tak wygląda...?

Planetarium przenośne

Podsumujmy: klasyczne planetarium to budynek lub przynajmniej sala w budynku. Pomieszczenie odpowiednio duże, zazwyczaj okrągłe, z dziesiątkami lub setkami miejsc dla widzów.

Planetarium przenośne (inaczej planetarium mobilne) natomiast to specyficzna forma planetarium - zarówno pod względem budowy, jak i skali.

Budowa przenośnego planetarium jest bardzo prosta. Zamiast sali ograniczonej ścianami i przykrytej ciężką kopułą mamy uszyty z tkaniny namiot, a w nim system projekcyjny i nagłośnienie.

Przenośne planetarium Bajkonur - wizyta w szkole (fot. Tomasz Lewicki)
Przenośne planetarium Bajkonur - wizyta w szkole (fot. Tomasz Lewicki)

Jak widać, planetarium mobilne jest małe - kopuła ma kilka metrów średnicy, w zdecydowanej większości przypadków 5-6 metrów.

Poza zaskakującym wyglądem, porządne planetarium przenośne ma wszystko to, co jego starsi i więksi bracia: kopułę, projektor, nagłośnienie, seanse i osobę prowadzącą pokaz.

Być może słyszałeś już o tej formie przekazywania wiedzy - od swojego dziecka, od nauczyciela, od znajomego... Może nawet miałeś okazję uczestniczyć w seansie - jako opiekun grupy albo na imprezie firmowej?

Wtedy przyszła Ci do głowy mniej więcej taka myśl: fajna rzecz, też chciałbym mieć coś takiego i tak pracować. A później pojawiły się te dręczące pytania...

  • czy mam wystarczającą wiedzę i umiejętności?
  • czy mnie na to stać?
  • czy z tego da się żyć?

Krótko mówiąc: czy to dla mnie?

Nie na wszystkie powyższe pytania odpowiem od razu. Przenośne planetarium to temat zbyt obszerny, by w jednym wpisie wyjaśnić wszystko. Poza tym, w miarę lektury, pojawiają się kolejne pytania. W końcu im głębiej w las, tym więcej drzew, zgadza się?

Zacznijmy zatem od początku.

W kolejnych wpisach poznasz anatomię mobilnego planetarium. Część pierwsza: kopuła.

ZOSTAW ODPOWIEDŹ

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *